90 lat temu Giewont płakał z Kujawami

1 sierpnia 1926 roku ogarnął smutkiem niemal całe młodopolskie środowisko literackie.  W domku u stóp  Tatr, na Harendzie, zmarł Jan Kasprowicz, piewca niedoli ludzkiego życia.

 

 

 

Urodził się w Szymborzu, na Kujawach. Uczęszczał do gimnazjum w Inowrocławiu, następnie w Poznaniu. Naukę utrudniała zła sytuacja materialna rodziny. Jan był pierwszym  z czternaściorga dzieci Piotra i Józefy Kasprowiczów, biednej rodziny chłopskiej.  Maturę uzyskał w wieku 24 lat. Początkowo studiował w Lipsku, ale z powodu braku funduszy musiał przenieść się do Wrocławia. Studia ukończył dzięki pomocy Józefa Kościelskiego, ziemianina i poety mieszkającego w Łojewie niedaleko Inowrocławia. Dorosłe życie związał z Lwowem, gdzie dzięki Bolesławowi Wysłouchowi objął posadę redaktora „Kuriera Lwowskiego”. To właśnie we Lwowie powstały sonety „Z Chałupy”  poświęcone kujawskiej wsi. 

Od około 1892 roku wakacje spędzał w Poroninie, wsi u podnóża Tart niedaleko Zakopanego. Urzekła go ta góralska okolica. Tam właśnie powstało wiele jego utworów.  W 1906 roku zamieszkał tam na stałe, a w twórczości swej wspominał kujawską ziemię. 

W 1893 roku poślubił Jadwigę Gąsowską, z którą miał dwie córki – Annę i Janinę. Było to już drugie małżeństwo poety i również jak pierwsze (z Teodozją Szymańską) zakończyło się rozstaniem. Odejście Jadwigi było tym boleśniejsze, iż przebiegało w atmosferze skandalu obyczajowego. Jadwiga, zostawiwszy Kasprowicza z córeczkami, odeszła do Stanisława Przybyszewskiego, pochodzącego również z Kujaw poety i przyjaciela Kasprowicza. Trudno było Kasprowiczowi ponownie zaufać kobitom. Dopiero po 7 latach znajomości w 1911 roku ożenił się po raz trzeci z Marią Bunin, którą poznał we Włoszech. 

W 1904 roku doktoryzował się na Uniwersytecie Lwowskim.  Kasprowicz był nie tylko poetą ale i tłumaczem.  Tłumaczył m.in. tragedie Ajschylosa, Eurypidesa, dramaty Marlowe'a, Szekspira, dzieła Goethego, Shelleya oraz pisarzy mu współczesnych: Maeterlincka, Rimbauda. W latach 1921-1922 Kasprowicz był rektorem lwowskiej uczelni. 

W  1923 roku ostatni raz przybył na Kujawy. Następnie, w tym samym roku, zamieszkał wraz z żoną Marią w zakupionym domu na  Harendzie. Tam zmarł 1 sierpnia 1926 roku. Pogrzeb poety odbył się 3 sierpnia 90 lat temu. 

 

 

Pogrzeb Jana Kasprowicza. 

„ Dzionek, w którym zmierzaliśmy na Harendę, na wielkie wyprowadziny gospodarza, był piękny i bezchmurny, choć drogi i pola błyszczały rosą niedawnych słót. (…) Z poetów przybył z Warszawy już dnia uprzedniego Leopold Steff przyjaciel zmarłego, a prezes Towarzystwa Literatów i Dziennikarzy, z nim sekretarz Jarkowski, - którzy w połączeniu z Leśmianem, Zdziarskim i mną, utworzyli skromną grupę przedstawiającą ludzi pióra.” - pisał Goetel w Tygodniku Ilustrowanym. Trumnę z ciałem poety złożono w prywatnej bibliotece Kasprowiczów w harendowskim domku. Zdobiły ją wieńce w tym od Rządu, Sejmu i Marszałka Piłsudskiego. Kwiatów było tyle, że  ich ilość zdumiewała nawet tych, którzy widzieli pogrzeby Żeromskiego czy Reymonta - wspomina dalej Goetel.  Zgodnie z życzeniem zmarłego ubrano go w togę rektorską. W pogrzebie brał udział chór akademicki z Krakowa, który śpiewał podczas mszy świętej. Z Szymborza przybyli brat i rodzina zmarłego. Młodzieńcze lata poety spędzone na Kujawach wspominał ks. Skarzyński, który również pochodził z rodzinnych stron Kasprowicza. Po mszy św. ciało poety przeniesiono na stary cmentarz, gdzie spoczął w grobowcu Dłuskich. Życzeniem Jana Kasprowicza było spoczywanie na Harendzie we własnym grobowcu. W 1933 roku jego życzenie się spełniło, gdyż wówczas, według projektu Karola Stryjeńskiego, powstało Mauzoleum. Dziś można odwiedzać poetę w miejscu jego wiecznego spoczynku. W górnej części krypty spoczywa jego ukochana, towarzysząca mu do ostatnich chwil, żona Maria Kasprowiczowa. 

 

 

Żródła: 

Jan Kasprowicz, Poszukiwanie prawdy, Inowrocław 1990, s. 18-19. 

Tygodnik Ilustrowany, Literatura, Sztuka, Życie, nr 33/14.08.1926 r. 

Ilustrowana Republika, Rok II, Łódź, czwartek 5 sierpnia 1926 r, wydanie poranne. 

http://z-ne.pl/s,doc,22086,1,1301,muzeum_jana_kasprowicza.html

http://www.poronin.pl/kultura/kasprowicz-w-poroninie

http://www.jan-kasprowicz.bmino.pl/home/patron.html

Share on Google Plus

About Admin

    Blogger Comment
    Facebook Comment

0 komentarze:

Prześlij komentarz